Đậu đen tên khoa học: Vigna unguiculata (L.) Walp. subsp. cylindrica (L.) Verdc., thuộc họ đậu (Fabaceae). Đậu đen vị ngọt, tính bình, không độc, có tác dụng hoạt huyết lợi thủy (dưỡng máu và lợi tiểu), khu phong giải độc, đại bổ thận kinh. Thường dùng chữa trị phù thũng, phong thấp, cơ gân co quắp, ung nhọt…

Mỗi 100 g đậu đen cung cấp năng lượng 1.594 kcal, 36 g protid, 15,9 g lipid, 33,6 g glucid, 10,2 g xơ, 0,2 mg vitamin B1, 0,33 mg vitamin B2, 2 mg vitamin PP, 17,36 mg vitamin E, 224 mg Ca, 500 mg P, 1.377 mg K, 3 mg Na, 243 mg Mg, 7 mg Fe, 4,18 mg Zn, 6,79 mg Se, 1,56 mg Cu, 2,83 mg Mn. Ngoài ra, còn chứa isoflavonoid, saponin, cholin…

Bài thuốc từ đậu đen

* Chữa trẻ em ho lâu không lành: Đậu đen 50 g, cá chình 1 con (khoảng 150 g), muối một ít. Cá chình bỏ nội tạng, rửa sạch, chặt khúc, cho vào nồi thêm nước vừa đủ, cùng đậu đen hầm chín, nêm muối. Mỗi ngày chia 2 lần ăn.

* Chữa bứt rứt mất ngủ: Đậu đen 50 g, phù tiểu mạch 30 g, hạt sen 7 hạt, táo đen 7 quả, đường phèn một ít. Sắc uống, bỏ bã, nêm vào đường phèn cho tan, dùng uống thay trà, dùng liền 10 ngày.

* Chữa viêm thận mạn tính: Đậu đen 120 g, thịt nạc 0,5 kg. Cho vào nồi nấu canh, sau đó nêm nếm cho vừa ăn, ngày 1 nồi, chia 2 lần ăn, dùng liền 2 – 3 tuần.

* Chữa kinh đến trước kỳ: Đậu đen 40 g, đảng sâm 10 g, đường đen 30 g. Sắc uống. Uống trước khi có kinh, mỗi ngày 1 thang, dùng liền 7 ngày.

* Chữa cổ cứng thẳng: Đậu đen 0,5 kg. Để cho ngả màu, phơi khô, làm ruột gối nằm, để nằm lâu dài.

* Chữa tiêu chảy ra nước không cầm: Đậu đen 0,5 kg, bạch truật (sao) 30 g. Tán mịn, mỗi lần uống 20 g, với nước cơm.

* Chữa ngộ độc thịt cá, ngộ độc thuốc uống, ung nhọt:

- Đậu đen vừa đủ. Sắc uống để giải độc.

- Đậu đen 50 g, cam thảo 10 g, sắc uống, chia 2 lần, dùng liền vài ngày.

* Chữa ung nhọt, lở ướt: Đậu đen vừa đủ. Tán bột đắp tại chỗ.

* Chữa phỏng do nước, lửa: Đậu đen vừa đủ. Sắc lấy nước để thoa, sau khi lành không để lại sẹo.

* Chữa viêm quầng trẻ em: Đậu đen vừa đủ. Sắc đặc lấy nước để thoa tại chỗ.

* Chữa thận suy đau lưng: Đậu đen vừa đủ, muối ăn một ít. Dùng đậu nấu canh, nêm muối rồi dùng.

* Chữa chứng miệng khát, ra mồ hôi trộm, ù tai do thận suy: Đậu đen, thiên hoa phấn với lượng bằng nhau, tán mịn, dùng hồ làm viên lớn như hạt bắp, ngoài ra dùng đậu đen nấu nước để uống với thuốc viên trên, mỗi lần 30 viên, ngày 2 lần, dùng liền 1 - 3 tháng.

* Chữa chứng hiếm muộn, liệt dương do thận suy: Đậu đen 100 g, thịt cầy 0,5 kg, cùng hầm nhừ, nêm ít muối, mỗi tuần 2 - 3 lần.

* Chữa đột nhiên lưng sườn đau nhức: Đậu đen 300 g (sao), ngâm rượu uống.

* Chữa phụ nữ sau khi sinh thiếu máu chóng mặt, bế kinh: Đậu đen rang chín tán mịn, mỗi lần dùng 60 g, sắc uống, hãm với đường đen để uống, dùng liền 3 tuần. Hoặc dùng đậu đen 40 g, hồng hoa 10 g, sắc uống, chia 2 lần, kèm với đường đen, ngày 1 lần uống ấm cho đến khi hành kinh trong trường hợp bế kinh.

* Chữa kinh nguyệt không đều do thận suy: Đậu đen 60 g, tô mộc 30 g, đường đen vừa đủ. Đậu đen, tô mộc thêm nước vừa đủ để hầm cho đến khi đậu nhừ, loại bỏ tô mộc, thêm đường đen. Dùng ăn trước khi có kinh, ngày 2 lần, dùng liền vài ngày.

* Chữa đau bụng dữ dội:

- Đậu đen 100 g, rượu gạo 60 ml, đường trắng vừa đủ. Đậu đen vo sạch, thêm rượu gạo và nước nấu sôi, chuyển sang lửa nhỏ nấu cho đến khi đậu nhừ, nêm đường trắng, ngày 1 lần, dùng liền vài ngày.

- Dùng đậu đen 50 g sao cháy sắc với rượu uống hoặc sắc với nước rồi chế thêm rượu vào uống.

* Chữa thận suy (mỏi mệt, tiểu nhiều, tinh loãng): Đậu đen 50 g, thịt cầy 250 g. Đậu đen và thịt cầy riêng biệt dùng nước rửa sạch 2 lần, cùng cho vào nồi, thêm nước, gừng, tỏi, hành vừa đủ, sau khi nấu sôi rồi chuyển qua lửa nhỏ nấu nhừ, nêm ít muối thì dùng, ngày 1 lần, có thể ăn thường xuyên.

* Chữa mề đay: Đậu đen 60 g (gói riêng), thạch cao sống 15 g, sinh địa 10 g, phòng phong 10 g, sơn tra 10 g. Sắc uống và ăn đậu. Ngày 1 thang, dùng liền 7 thang.

* Chữa phụ nữ sau khi sinh miệng khát bứt rứt, phong thấp do lạnh, hoa mắt, choáng váng: Đậu đen 50 g, rượu đế 0,5 lít. Đậu đen sao hơi khét, ngâm trong rượu, rồi bỏ bã, mỗi lần uống nửa ly, ngày 2 - 3 lần.

* Chữa đau đầu: Đậu đen 20 g, kinh giới 10 g, gừng tươi 3 lát. Sắc uống, uống thường xuyên.

* Chữa phù thũng, phù chân, đầy bụng:

- Đậu đen 50 g, cam thảo 30 g. Sắc uống, ngày 1 lần.

- Đậu đen 60 g, đậu đỏ 60 g, nấu nhừ, chia 2 lần dùng, uống nước ăn đậu, ngày 1 thang, dùng liền 3 tuần.

* Chữa ra mồ hôi trộm: Đậu đen 20 g, hoàng kỳ 15 g. Sắc uống.

* Chữa suy nhược cơ thể: Đậu đen 50 g, đậu hũ ky 50 g, dầu ăn, muối ăn vừa đủ. Tất cả cùng nấu canh rồi nêm gia vị.

Làm đẹp bằng đậu đen

Đậu đen có tác dụng bổ thận, ích tinh và dưỡng da, đen râu tóc, ăn thường xuyên giúp chống lão hóa kéo dài tuổi thọ. Đậu đen giúp lợi tiểu, hoạt huyết, giải độc, giúp điều trị các chứng như phù thũng, phong thấp, hoàng đản (viêm gan vàng da), ung nhọt…

Đậu đen nấu hà thủ thủ ô: Đậu đen 250 g, hà thủ ô 60 g, câu kỷ tử 60 g, quả óc chó 12 quả. Quả óc chó (hạch đào nhân) sau khi rang thơm, băm nhuyễn sử dụng sau, câu kỷ tử và hà thủ ô cho vào nồi đất, thêm 1 lít nước nấu, cho đến khi cạn còn 0,5 lít bỏ bã, cho quả óc chó và đậu đen vào trong nước thuốc, tiếp tục nấu đến khi quả óc chó nhừ, tất cả nước thuốc đều thấm hết vào đậu đen, tắt bếp, đem đậu đi phơi khô. Mỗi lần uống 50 hạt, chia sáng và chiều nhai uống. Công hiệu dưỡng tóc, đen tóc. Thích hợp dùng cho người tóc bạc sớm.